محمد جواد سمیعی، مدیرعامل گروه مهندسی– اجتماعی آبانگاه است و مطالعات فراوانی در خصوص نقش"ظرفیت سازی اجتماعی و ارتقاء آگاهی عمومی" در افزایش بهره وری آب انجام داده است. در ادامه، خلاصه گفتگوی خبرنگار انتخاب خبر با مهندس سمیعی را می خوانید.

mohammadjavadesamieجمعیت ایران طی دهه های اخیر با سرعت بسیار بالایی، افزایش پیدا کرد و سبک و سیاق زندگی نیز به سوی شهرنشینی و مصرف گرایی سوق پیدا کرد؛ مجموع این عوامل دست به دست هم داد تا تعادل تقریبا پایدار منابع و مصارف آب به هم بخورد. متاسفانه علیرغم آنکه هشدارهای ناشی از این به هم خوردن پایداری و تعادل توسط طبیعت به ما داده شد اما به آن توجه نکردیم و به روند برداشت های بیشتر و بیشتر و بیشتر خود ادامه داده ایم تا امروز که با وضعیت بسیار پر تنشی در منابع مواجه شده ایم.

در عمل آنچه اتفاق افتاده آن است که ما سطح مصارف خود را در بخش های کشاورزی، شرب و صنعت بسیار بیشتر از ظرفیت و پتانسیل طبیعت در بسیاری از نقاط کشور تعریف کرده ایم. گویی چک های بی محل زیادی از محل منابع کشیده ایم. منابعی که ظرفیت مشخص دارند و ما تنها اجازه داشته ایم تا سطحی مشخصی از این ظرفیت را مصرف کنیم. این چک های بی محل زیاد، که متاسفانه هنوز هم دارد کشیده می شود، باعث شده است تا منابع سطحی و بویژه زیرزمینی را تحت تنش بسیار شدیدی قرار دهیم.

دورنمای فعلی از آینده کشور، افزایش بیشتر جمعیت است. برای تأمین آب مورد نیاز این جمعیت در حال افزایش، دو رویکرد می توان داشت. رویکرد اول که متأسفانه رویکرد غالب فعلی است، اتکا به روش های ناپایدار و تک بعدی است که به از دست دادن بیشتر منابع و گسترش تنش های اجتماعی- اقتصادی منتهی می شود. فشار بیشتر به منابع آب زیرزمینی(حفر چاه های جدید و اضافه برداشت بیشتر) تبعات فاجعه بار متعددی دارد که از جمله آن ها بحث فرونشست زمین است که متاسفانه در بسیاری از نقاط کشور در حال وقوع است.

♦ بنا به اظهار متخصصان دیپلماسی آب، تا پیش از این، عمده هراس ها از جنگ آب، جنگ بین کشورها بوده است. نمونه های متعددی از این نوع در نقاط مختلف جهان به وقوع هم پیوسته است. اما در حال حاضر آنچه در کانون توجه متخصصان قرار گرفته است، تنش های داخلی است که در یک کشور رخ می دهد. متاسفانه شواهد فعلی حاکی از آن است که این تنش ها در بعضی از نقاط کشور در حال تشدید است و درگیری ها بر سر آب دارد رخ می دهد. به نظر می رسد اگر به جنبه های اجتماعی– فرهنگی به طور اصولی و نه نمایشی در برنامه ها و طرح های آبی بویژه در طرح هایی مثل انتقال آب، توجه نشود، دامنه این درگیری ها در سال های آینده گسترش خواهد یافت.

با نگاهی به وضعیت منطقه، روشن است که منطقه ما، مستعد درگیری و تنش است. آب می تواند این زمینه مستعد را فعال کند و تنش زا باشد. اگر نگاه ما به آب فقط فنی باشد و جنبه های اجتماعی- سیاسی و اقتصادی آن را نبینیم، این تنش ها به وقوع خواهد پیوست. واقعیت آن است که شهرهای بزرگ کشور ما تقریبا همگی بر روی دشت های ممنوعه و ممنوعه بحرانی قرار دارند. رویکرد فعلی برای حل معضل تامین آب آنها، انتقال آب است. انتقال بین حوضه ای و انتقال از دریای عمان و خزر و خلیج فارس.

عموم مردم باید بدانند و قبول کنند که با یک بحران تمام عیار مواجهیم و باید یک مشارکت عمومی برای مواجه با مسئله شکل بگیرد. سمن ها و گروه های مردمی می توانند نقش بسیار مهم و اساسی داشته باشند. رسانه های ما باید از سطح هشدار و خبر، به سطح آموزشی و مشارکت افکار عمومی حرکت کنند و به این ترتیب سایر اقشار و گروه ها هرکدام باید نقشی در بحث آب بازی کنند.

 مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید.