انتخاب خبر: "براساس اطلاعات من، یک تئوری مانند سایه ای پشت برجام ایستاده بود که خود را نمایان کند و مضمون آن این بود که بالاخره اگر ایران وارد گفت و گو با جهان شود مشکل ارتباط ایران با جهان حل می شود و اقتصاد ایران رو به راه می شود. این همان گفتمان نئولیبرالی است که در ذهن آقای روحانی چرخ می خورد. اما در حال حاضر این گفتمان در حال شکست است. چون کل جهان هم در حال مرگ اقتصادی است. بالاخره آن جهانی شدن که شاه کلید همه قفل های اقتصادی بود تا ورود همه کالاها به ایران منع نشود همان که به نام سیاست سازمان تجارت جهانی نمایان شد اکنون حال خوشی ندارد. آمریکا، این مخرج مشترک را به گونه ای دیگر جذر گرفته است. آنگونه که همه چیز به نفع خودش باشد."

این ها بخشی از سخنان یک جامعه شناس سیاسی است. دکتر ابراهیم فیاض، دانشیار دانشگاه تهران، کسی که در مردم شناسی حرف هایی برای گفتن دارد.

ebrahimfayaz 1

او در گفت و گو با انتخاب خبر درباره موضوع برجام می گوید: آمریکا طی دو تا سه دوره نتوانست با خروج سرمایه ها از آمریکا مقابله کند حتی از ابتدا که اوباما بر مسند قدرت نشست، گفت: کاری می کند که سرمایه ها از آمریکا خارج نشود. اما موفق نشد و بیکاری هم گریبانگیر جامعه شد؛ اما ترامپ عملاً برعکس عمل کرده و حتی اذعان دارد دلارهایی که دست عربستان است باید به آمریکا بازگردد. به همین دلیل است که می گوید 500 میلیارد دلاری که عربستان از آمریکا خرید کرده دلارهایی است که به آمریکا باز می گرداند و حتی آمریکا با جدیت از عربستان خواسته است که علاوه بر بازگرداندن پول ها در ساختارهای آمریکا هم سرمایه گذاری کند.

همه موضوعات با برنامه ریزی ترامپ پیش می رود
فیاض تصریح می کند: تعرفه هایی که بر روی کالاهای چینی و اروپایی گذاشته شده است در چهارچوب سیاست ترامپ برنامه ریزی شده است. آقای روحانی هم خیلی خلاصه و تقلیل گرا به اقتصاد ایران نگاه می کند و این معضل بزرگ او است.

به گفته این جامعه شناس سیاسی، اقتصاد ایران با سیاستگذاری دولت آقای روحانی با پارادوکس های متفاوت روبه رو شده است. او به اقتصاد بین الملل در چهارچوب نئولیبراسیم نگاه می کرد. آقای روحانی هرگز نخواست اقتصاد سیاسی را نگاه کند. از اول، مارکیست های سیاسی حواسشان بود که اصلاحات سیاسی در اقتصاد جامعه بسیار مهم است.

وی افزود: دولت روحانی و شخص رئیس جمهور اعتقادی بر اینکه سیاست در اقتصاد دخالت کند، ندارد. آمریکا که بنیانگذار جهانی شدن، سازمان تجارت جهانی و در جریان سرمایه جهانی است، در حال حاضر کاملاً برعکس عمل می کند و آمریکا را مسدود می کند و می گوید سرمایه باید به آمریکا بازگردد، حالا این موضوع که آیا کشورهای دیگر طلا ذخیره کنند یا نه، بحث های دیگری است که عده ای می اندیشند چه باید کرد.

فیاض با بیان اینکه سرانجام آقای ترامپ تصمیم خود را برای برجام زودتر از 22 اردیبهشت اعلام کرد، اظهار کرد: با این وضعیت ترامپ برجام را ملغی کرد.

با خروج آمریکا از برجام آب از آب تکان نمی خورد
او در پاسخ به این سوال که وضعیت اجتماعی ایران را در پی خروج آمریکا از برجام چگونه تحلیل می کند، گفت: به اعتقاد من با خروج آمریکا از برجام هیچ اتفاقی در کشور رخ نمی دهد. اعتراضات دی ماه 1396، اعتراض به بی عدالتی و تفکر روحانی برای واردات بود. او هیچ اعتقادی به تولید ندارد. دولت روحانی یک دولت بورژوازی تجاری است و به دنبال تجارت است. دولت روحانی معتقد است باید از طریق پول نفت برای واردات اقدام کند و هنوز هم دولت روحانی به دنبال واردات است و به این دلیل بیکاری و ورشکستگی مؤسسات مالی از این سیاست نشأت می گیرد.

فیاض افزود: ساختار دولت روحانی اینگونه شکل گرفت و مردم در اعتراضات دی ماه 96 به چنین ساختاری اعتراض کردند. اعتراضات دی ماه اعتراض به ساختار دولت روحانی بود که دولت روحانی در حال حاضر به اعتقاد من به شدت ورشکسته است. در پی خروج آمریکا از برجام و تمام شدن برجام دولت روحانی باید استعفا بدهد. دولت روحانی یا باید اعلام ورشکستگی کند و شکست خود را بپذیرد یا اینکه در صورت اصرار دولت بر ادامه فعالیت، یک دولت سایه در ایران تشکیل می شود.

تشکیل دولت سایه
این جامعه شناس سیاسی با اشاره به اینکه پس از خروج آمریکا از برجام یک دولت سایه در ایران تشکیل می شود، خاطر نشان کرد: قطعا این دولت یک دولت برتر و متمرکز خواهد بود. اکنون در بین اصلاح طلبان و اصول گرا این نگرش مبنی بر تشکیل دولت سایه ایجاد شده است.

به گفته فیاض، آقای روحانی معاون اول خود آقای جهانگیری را مدتی پیش بایکوت کرد. روحانی و باند او قصد داشتند به تنهایی دولت را در دست بگیرند. رئیس دفتر فعلی آقای روحانی یعنی آقای محمود واعظی و رئیس دفتر سابق او یعنی آقای نهاوندیان پشت بایکوت و کنار گذاشتن آقای جهانگیری بودند. حتی آقای روحانی بنا داشت نهاوندیان را جایگزین جهانگیری کند. اما عملا آقای روحانی در مقابل آقای جهانگیری شکست خورد و جهانگیری دوباره بازگشت. آقای جهانگیری یک انسان جهادی و تلاشگر است.

این جامعه شناس سیاسی معتقد است: آقای جهانگیری به عنوان معاون اول رئیس جمهور در شرایط موجود جایگزین آقای روحانی شود. کارکرد معاون اولی ریاست جمهوری به همین منظور است و می توان معاون اول را جایگزین رئیس جمهور روحانی کرد تا کشور را اداره کند.

وی اضافه کرد: امیدوارم آقای روحانی از وضعیت انزوایی که دارد خارج شود و حداقل کابینه را عوض کند؛ یعنی بین وزیران بی حالی که اکنون در کابینه حضور دارند و وزیرانی که جهادی هستند تمیز قائل شود. آقای ربیعی اکنون در کابینه فعلی یک وزیر جدی و قوی است. ایشان به شدت جدی است. آقای قاضی زاده هاشمی وزیر بهداشت درمان هم به شدت جدی است. این وزیران دائم می دوند و به شدت فعال هستند. اما باید وزیرانی که حال ندارند، جهادی و جنگی نیستند کابینه را ترک کنند. آقای روحانی باید یک انقلابی در کابینه اش به وجود آورد در غیر این صورت خودش حذف می شود و یک ننگ تاریخی برای خودش به جای می گذارد.

به گفته فیاض، سقوط کابینه هایی که طی یک دوره پس از مشروطه بر سر کار می آمدند به دو ماه نمی کشید. قبل از رضاشاه سقوط کابینه ها وجود داشته است زیراکه قدرت ایستادگی و تغییر ساختار نداشته اند. بنابراین آقای روحانی باید ساختارها و کابینه فعلی را کاملا عوض کند. اگر کابینه را عوض نکند ضرر می کند. از همان اولی که در تهران برف آمد و این تیم روحانی نتوانستند اقدامی صورت دهند تکلیف این باند و دار و دسته مشخص بود. حتی مسخره است که مجلس سه بار یک وزیر مانند آخوندی را استیضاح کند اما دوباره همین وزیر بر سر کار می ماند. این که نمی شود دولت! معلوم است چه افتضاحی تحت عنوان دولت به بار می آید. پس ورشکستگی دولت روحانی بسیار جدی است.

 اپوزیسیون حکومت به بازی گرفته می شود
فیاض در پاسخ به این سوال که آیا در دولت سایه این امکان وجود دارد که در راستای یک آشتی ملی و یک وحدت ملی با منتقدین و مخالفان حکومت جمهوری اسلامی ایران وارد مذاکره شد و به نوعی اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران در داخل و خارج کشور به بازی گرفته شوند، تصریح کرد: حتما همینطور است. اتفاقا دولت سایه چون دولت مقتدر و اقتدارگرایی است همه طیف ها و فکرها را در اطراف خود گرد هم می آورد و در خودش جمع می کند و در این صورت یک دولت متحد و تحت الشمولی می شود.

دانشیار گروه مردم شناسی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: روز دوشنبه طی جلسه ای که در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران حضور داشتم با دوستان اصلاح طلب و اصولگرا صحبت می کردم. با عنایت به خروجی این نشست، آینده دولتی را مشاهده می کنم که همه افراد و طیف ها و گروه ها به شدت با همدیگر متحد می شوند که کشور را به مسیر اصلی خودش بازگردانند و کشور را اداره کنند.

وی تاکید کرد: با اپوزیسیونی که علاقمند به سرنوشت کشور ایران باشد می توان متحد شد و کار کرد. البته اگر اپوزیسیون خواهان فروپاشی و سرنگونی کشور باشد مذاکره و کار با او بی معنی است. اگر اپوزیسیون حکومت، خواهان تقویت کشور باشد و به سرنوشت کشور حساس باشد می توان با او کارکرد اما با اپوزیسیونی که وابسته به نهادهای امنیتی آمریکا و اروپا باشد نمی توان مذاکره و کار کرد. دولت سایه کاری به این اپوزیسیون ندارد. این که اپوزیسیون نیست بلکه فریب خورده و نوکر و خود فروخته است.

وی گفت: من یقین دارم حتی اپوزیسیون اروپایی- آمریکایی جمهوری اسلامی ایران ممکن است حتی در خارج از کشور نسبت به آن کشورها خشن تر عمل کنند، چون در آنجا به سر می برند و نمی توانند تحمل کنند که چه بر سر اعضا بیاید و به شدت با این ها برخورد می شود. چنین اپوزیسیونی حتی تا فدا کردن جان خود و وابستگانش پیش می رود. فعال هستند که بتوانند کاری انجام دهند.

 با نقض برجام از سوی آمریکا اتفاق خاصی در ایران نمی افتد
این جامعه شناس سیاسی اذعان داشت: پس از نقض برجام از سوی آمریکا هیچ اتفاقی در ایران رخ نمی دهد چون مردم ایران بالاخره اعتقادات خاصی دارند. اینکه کشورهای دیگر آیا با ترامپ همراهی می کنند مشخص نیست. چین گفته به هیچ عنوان اجازه نخواهد داد که تحریم های قبلی سازمان ملل متحد بر علیه ایران دوباره اعمال شوند. در این صورت شاید آمریکا تحریم های خودش را بر علیه ایران اعمال کند. اکنون این تحریم ها وجود دارد و خروج آمریکا از برجام خیلی فرقی نمی کند. فقط آمریکا با خروج از برجام آنچه تاکنون برعلیه برجام انجام داده بود و به توافق هسته ای مقید و متعهد نبود را رسمی کرد. قبل در دوران پسابرجام هم کشور ایران در فشارهای اقتصادی بود و اکنون این فشارهای اقتصادی با خروج آمریکا از برجام رسمی شد.

فیاض با بیان اینکه بعید می دانم کشورهای اروپایی با ترامپ همراهی کنند، گفت: باید تکلیف دولت های اروپایی، روسیه و چین و هند در چگونگی برخورد با ایران روشن شود. البته برخورد کشورهای دیگر با ایران بستگی به این دارد که ترامپ چقدر در کاخ سفید دوام بیاورد. اکنون در خود آمریکا درست است اشتغال ایجاد شده است یعنی با این پول هایی که به آمریکا بازگشته است، اما با این جریان اعتبارات جهانی که باعث می شد پویایی اقتصادی جهانی برای آمریکا به وجود آید با این کارهایی که ترامپ در آمریکا و دنیا و منطقه انجام می دهد رکود جهانی در دنیا پدیدار می شود و جهان دچار یک رکود شدید می شود. آن اعتباراتی که باعث پویایی در اقتصاد جهان می شد الآن دارد آقای ترامپ از بین می برد. آنچه که بسیار مهم است این است که ارز اعتباری که اکنون به وجود آورده اند و به قدری هم جزئی است معادلات جهانی را به هم ریخته است. اما متأسفانه در ایران خیلی دقت نمی کنند.

به گفته او، ارزهای اعتباری ایجاد شده در جهان مانند بیت کوین یا ارزهای دیجیتال مختص کشورها به اعتبار اقتصاد جهانی لطمه زده است. ارزهای دیجیتال به گونه ای دارند برنامه ریزی می شوند که از بانک های آمریکایی و سیاست گذاری های بانک های آمریکایی دور شوند. این بحث، امروز در جهان بسیار عمیق و جدی است. امروز اگر آمریکا توطئه اقتصادی در جهان راه می اندازد دنیا هم بالاخره ساکت نشسته است.

فیاض ادامه داد: اینکه برخی گمان کنند با خروج آمریکا از برجام اتفاق خاصی در ایران رخ می دهد درست نیست، زیرا که امروز اقتصاد دنیا با مشکل مواجه شده است و کشورهای دیگر دنیا باید مشخص کنند چگونه می خواهند با ایران رفتار کنند. جهانی شدن اکنون شکست خورده است و اصلاً دیگر باطل شد، خود آمریکا شروع کرد جهانی شدن را و بعد خود آمریکا جهانی شدن را پایان داد. سازمان تجارت جهانی دارد باطل می شود آمریکا سازمان تجارت جهانی را شروع کرد و اکنون دارد تجارت جهانی را پایان می دهد. تمام اعتبارات و منابع اقتصادی آمریکا در اقتصاد جهانی از بین رفته است.

خروج آمریکا از برجام به نفع ایران است
این جامعه شناس سیاسی تصریح کرد: آمریکا از ابتدا هیچگاه برجام را اجرا نکرد و امروز خروج آمریکا از برجام رسمی شد اما برجام کاملاً هم تا به امروز باطل بوده است و آمریکا هیچگاه برجام را اجرا نکرد و حتی اروپایی ها هم به تبع آمریکا هیچگاه برجام را اجرا نکردند. پس از امضای برجام این قرارداد فقط یک اسمی داشت و حالا آمریکایی ها خارج شدند و آمریکا امروز رسماً خارج شده است. اتفاقاً خروج آمریکا از برجام به نفع ایران است؛ با خروج آمریکا از برجام تکلیف مملکت روشن می شود که این مملکت می خواهد در داخل کشور چگونه اقدام کند.

ایران احتیاج به کابینه نظامی ندارد
فیاض در پاسخ به اینکه چرا دو پهلوگویی می کند و یکی سخن از استعفای آقای روحانی و دیگری صحبت از دولت سایه می آورد و آیا در شرایط فعلی بهتر نیست که یک کابینه نظامی تشکیل شود تا دولت نظامی شود و شرایط کشور اینگونه سامان پیدا کند، بیان کرد: ایران احتیاج به کابینه نظامی ندارد. هر وقت که دولت ها در ایران دچار مشکل شده اند بلافاصله دولت سایه- خواه ناخواه به صورت امنیتی تشکیل می شود. در دوران خاتمی و احمدی نژاد این دولت سایه تشکیل شد. همین که دولت ها در ایران ناکارآمد شدند و شکست خوردند دولت های سایه تشکیل شده اند.

در ایران امروز هیچگاه کودتای نظامی اتفاق نمی افتد
وی ادامه داد: براین اساس کشور ایران از لحاظ تمدنی پیشرفته است. اگر مراد از تشکیل کابینه نظامی یک کودتای نظامی باشد در ایران هیچ زمانی چنین اتفاقی نمی افتد و محال است، چون ساختارهای قدرت در ایران به گونه ای است که با وجود ولایت فقیه، مجلس خبرگان و تعداد بی شماری از مجالس دیگر امکان کودتای نظامی وجود ندارد. ایران جدای از پیشرفته بودن یا نبودن نهادهای دموکراسی خواهانه، دارای نهادهای مختلف تو در تو است.

فیاض با اشاره به اینکه به دولت نظامی در ایران احتیاجی نیست، اما دولت سایه بارها در کشور تشکیل شده است، خاطر نشان کرد: در دوره های قبلی ریاست جمهوری مانند خاتمی و احمدی نژاد همیشه مسبوق به سابقه بوده و تشکیل شده است و عملاً شورای عالی امنیت ملی کشور را اداره می کرده است.

شرایط کشور به زودی عادی سازی می شود
وی تصریح کرد: آنچه مسلم است؛ با خروج آمریکا از برجام دولت آقای روحانی اکنون شکست خورده است و به همین دلیل این روزها بارها مشاهده شده است که آقای روحانی در صحبت هایش تمرکز ندارد و به شدت پراکنده حرف می زند و اطلاعات را اشتباه به کار می برد. این رفتارها و چنین حرف هایی فروپاشی ذهنی آقای روحانی را نشان می دهد و به شدت نشان می دهد که آقای روحانی الآن گرفتار است. بر این اساس لازم است کشور با تمرکز و اقتدار هر چه بیشتر اداره شود. البته با عادی سازی شرایط کشور، دولت به حالت طبیعی و عادی خودش باز می گردد و تا آن هنگام دولت سایه چنین وظیفه ای را بر دوش خواهد داشت.

به اعتقاد این جامعه شناس، دولت روحانی اکنون شکست خورده است و خود دولت هم می داند که شکست خورده است. خروج ترامپ از برجام یعنی شکست دولت روحانی به تمام معنی. علت وجودی دولت روحانی برجام بود اما امروز دیگر با خروج آمریکا از برجام دولت روحانی دیگر هیچ علت وجودی ندارد زیراکه علت وجودی دولت روحانی همین برجام و رابطه با جهان بود.

دولت روحانی اصراری برای ماندن در قدرت نداشته باشد
فیاض اضافه کرد: عده ای می گویند که در داخل ایران گروه هایی با دولت روحانی لج کردند و برجام را به شکست کشاندند، اما این درحالی است که ترامپ یک موجود هنجارشکن است و عرضه او این است که آمریکا را از هنجارشکنی یا فروپاشی اقتصادی نجات دهد. براین اساس، ترامپ حاضر است همه ساختارهای جهانی را به هم بریزد ولواینکه کشورهایی مانند: ژاپن و چین و سایر کشورها چه آسیب ها و لطماتی متحمل شوند. دولت روحانی هم با تمام شرایط و خصیصه های خاصی که داشت شکست خورده است و اگر هم اصرار داشته باشد بر سر قدرت باقی بماند در واقع دولت روحانی دیگر رسما وجود نخواهد داشت.

تشکیلات دولت سایه
فیاض در پاسخ به اینکه دولت سایه شامل چه افرادی می شود، گفت: در تمام دنیا این دولت سایه وجود دارد. در دولت سایه اقتصاد دان ها و پول دارها، نظامیان و سیاسی ها حضور دارند. این سه گروه نماینده هایی خواهند داشت. البته وقتی صحبت از نظامی ها می شود یعنی نیروهای امنیتی هم در این دولت سایه حضور و نقش دارند. این افراد با همدیگر متحد می شوند و دولت سایه عملا تشکیل می دهند تا از عهده انجام امور کشور برآیند.

وی افزود: همه گروه ها و احزاب در این دولت سایه حضور دارند. دولت سایه یک دولت اجتماعی است. کشور ایران را نباید ساده گرفت. کشور ایران به شدت یک کشور تمدنی است. از دوره اشکانیان در سرزمین ایران مهستان وجود داشته است. مهستان همان مجلس بوده است. در دوران هخامنشی حتی جلسات مشورتی وجود داشته است اما در دوره اشکانیان مجلس تحت نام مهستان وجود داشته است.

این استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران تاکید کرد: اتفاقی که همیشه می افتد سر خوردن است. یعنی ایران آنقدر دارای نهادهای تمدنی قوی و نیرومند است که در بدترین شرایط ایران باقی بوده است. پس از مشروطه و دوران پس از آن اگر مشاهده کرد دولت ها در ایران همیشه اگر اتفاقی رخ می داده است بدون هرگونه کودتا و کشت و کشتاری قدرت این طرف و آن طرف می شده است. مستوفی الممالک را نگاه کنید. همیشه مشهور است که مستوفی الممالک چهار تا سیاست مدار داشته که برای او کار می کردند و کشور را روی پا نگه می داشتند.

فروپاشی کشور در حال حاضر منتفی است
فیاض گفت: پس از خروج آمریکا از برجام عده ای در ذهنشان فروپاشی کشور ایران را مشاهده می کنند، اما با تشکیل دولت سایه، اعضای حاضر در این دولت با همدیگر شروع می کنند به کار کردن. اصلاح طلب، اصول گرا، نیروهای امنیتی و ساختارهای اقتصادی و سیاسی در دولت سایه حاضر هستند و همه در کنار هم حضور پیدا می کنند و کشور را از بحران موجود خارج و کشور را اداره می کنند.

کابینه روحانی باید عوض شود
وی دولت روحانی را یک دولت شکست خورده تلقی کرد و ادامه داد: بدیهی است، دولت روحانی به معنای واقعی کلمه رسما شکست خورده است. علت وجودی دیگری برای ادامه دولت روحانی وجود ندارد. تنها کاری که در شرایط موجود آقای روحانی می تواند انجام دهد این است که او باید یک کابینه موثر و نیرومند تشکیل دهد تا قادر باشد با اقتدار بیشتر کشور را اداره کند.

ابراهیم فیاض تاکید کرد: کابینه موجود آقای روحانی ناکارآمد است و این کابینه فقط خوشگذران است. کابینه موجود با خوش گذرانی رسمی و با کلاس فکر می کند که می تواند کشور را اداره کند. خیر کشور را اینگونه نمی توان اداره کرد. کابینه آقای روحانی یا باید عوض شود یا اینکه دولت روحانی با قید فوریت استعفا دهد تا دولت سایه تشکیل شود. پس اگر دولت آقای روحانی رسما استعفا دهد دولت سایه به صورت رسمی آغاز به کار می کند.